Openbare verlichting in België

In België zijn er verschillende niveaus voor het beheer van de openbare verlichting:

Federaal en regionaal niveau: de openbare verlichting behoort tot de bevoegdheid van de gewesten (Vlaams Gewest, Brussel-Mobiliteit en SPW)

Aantal verlichtingspunten: 289.000 (13%)

Gemeentelijk niveau: de openbare verlichting wordt beheerd door de netbeheerders, leden van Synergrid

Aantal verlichtingspunten: 1,914 miljoen (86%)

Op kleinere schaal zorgen bepaalde parastatale instanties (Regie der Gebouwen, Leefmilieu Brussel, enz.) ook voor het beheer van de openbare verlichting.

(<1%)

De rol van Synergrid

Binnen Synergrid komen de distributienetbeheerders (DNB's) samen in de Commissie 4 (CE4), soms in samenwerking met de Gewesten. Dit overlegplatform biedt de mogelijkheid om gezamenlijke onderzoeksprojecten te realiseren, technische specificaties op te stellen en materiaal te homologeren. Dit moet de efficiëntie, duurzaamheid en innovatie van het openbaar verlichtingssysteem in België bevorderen.

Deze commissie werkt intensief samen met de CE4_005 werkgroep, die zich richt op de homologatie van openbare verlichting.

Zij is ook belast met het opstellen van een driejaarlijkse inventaris van de openbare verlichting in België. Deze inventarisatie verzamelt technische gegevens van de netbeheerders en de gewesten. Bepaalde gegevens zijn terug te vinden op deze pagina.De laatste inventaris dateert van eind 2023, in 2027 volgt een nieuwe.

Evolutie van het openbare verlichtingspark in België

Vóór de jaren 1990 waren hogedruk- (HgHP) en lagedruk- (HgLP) kwiklampen de meest voorkomende verlichtingstoestellen in België. Hoewel ze destijds voordelig waren, hadden ze een lage lichtopbrengst. Ook de giftigheid van kwik heeft ervoor gezorgd dat de netbeheerders deze technologie geleidelijk hebben stopgezet.

Deze werden vervolgens vervangen door hogedruk-natriumlampen (NaHP) en lagedruk-natriumlampen (NaLP), waarvan het aantal in de jaren negentig dat van kwiklampen overtrof.

In 1999 deed een nieuwe technologie zijn intrede in België: metaalhalogenide lampen (MHHP).

De LED-technologie, met name krachtige witte LED's, die essentieel zijn voor openbare verlichting, kwam begin jaren 2000 op. LED's werden echter pas vanaf 2010 echt interessant. Van 2015 tot 2017 zijn LED's populairder geworden door een verbeterde prijs, een hogere lichtopbrengst (meer dan 120 lm/W) en een aanzienlijk langere levensduur.

Antaal lampen 2023

LEDificatie van het Belgische verlichtingspark

Energie-uitdagingen

Een van de belangrijkste voordelen van LED-lampen is hun energie-efficiëntie. LED-lampen verbruiken aanzienlijk minder dan klassieke lampen. Een LED-lamp verbruikt tot zes keer minder dan een halogeenlamp. Dit lagere verbruik zorgt voor aanzienlijke energiebesparingen op het elektriciteitsnet.

Van 2020 tot 2023 was er een stijging van 57% van het aantal LED-lampen binnen het Belgische openbare verlichtingspark, terwijl het energieverbruik van de Belgische openbare verlichting met 31% is verminderd.

Bovendien kunnen LED-lampen worden gedimd, wat ook verder kan bijdragen aan een lager energieverbruik

Economische uitdagingen

LED-verlichting zorgt niet alleen voor een lagere energierekening voor de netbeheerders, maar door hun lange levensduur ook voor lagere onderhoudskosten (minder vervangingen, minder technische interventies). Op lange termijn is de overstap naar LED dus een economisch duurzame keuze.

Vermogen geinstaleerd 2023

Ecologische uitdagingen

Als het toestel zich op een federale weg bevindt (zoals een autosnelweg), valt het onder de verantwoordelijkheid van de gewesten (Vlaams Gewest, Brussel-Mobiliteit en SPW). Gemeentelijke straatverlichting wordt beheerd door de gemeentelijke netbeheerder. Vind de elektriciteitsnetbeheerder in je gemeente via volgende link.

FAQ

Hoe verloopt de homologatie van openbare verlichtingstoestellen?

Verlichtingstoestellen voor openbare verlichting worden gehomologeerd door de commissie CE4_005. De te volgen stappen zijn te vinden op de pagina homologatie voor openbare verlichting .
Wat is de gemiddelde levensduur van een LED-toestel?

Een LED-straatverlichtingstoestel heeft een verwachte levensduur van 50.000 tot 100.000 bedrijfsuren, afhankelijk van de kwaliteit van het materiaal en de gebruiksomstandigheden (temperatuur, vochtigheid, aan/uit-cycli, enz.).
Dat komt neer op 12 tot 25 jaar gebruiksduur voor straatverlichting, aangezien straatlantaarns in België gemiddeld slechts 4.000 tot 4.500 uur per jaar branden.
Wat is slimme openbare verlichting (“smart lighting”)?

Verlichtingssysteem dat niet langer alleen statisch ‘aan of uit’ staat, maar dat geconnecteerd, programmeerbaar en aanpasbaar is.

Het combineert hedendaagse verlichtingstoestellen (vaak LED), met sensoren, communicatietechnologieën en desgevallend met artificiële intelligentie.
Welke partij is verantwoordelijk voor welk toestel ?

Als het toestel zich op een federale weg bevindt (zoals een autosnelweg), valt het onder de verantwoordelijkheid van de gewesten (Vlaams Gewest, Brussel-Mobiliteit en SPW). Gemeentelijke straatverlichting wordt beheerd door de gemeentelijke netbeheerder. Vind de elektriciteitsnetbeheerder in je gemeente via

volgende link.
Zijn er Belgische normen ter bestrijding van lichtvervuiling?

Tot nu toe is er geen uniforme federale wet die algemene normen voor lichtvervuiling voor het hele grondgebied vastlegt. De bestaande maatregelen zijn ofwel regionaal of lokaal en worden toegepast in functie van de gemeente (stedelijk, kwetsbaar of natuurgebied) of voor specifieke projecten. Er zijn wel verschillende voorschriften, initiatieven en normen in België die tot doel hebben lichtvervuiling te beperken of op zijn minst de effecten ervan te milderen:

Het Plan Lumières 4.0 (Wallonië)

Het verminderen of uitschakelen van de straatverlichting 's nachts.

Toepassing van Europese normen voor optische emissies (fotobiologische risico's)
Algemene politievoorschriften inzake reclame & lichtreclame